Yol hazırlıkları tamamdı… Yanımda çok sevdiğim arkadaşımla havalimanının yolunu tutmuştuk. Bir heyecan vardı ki sormayın gitsin. İlk kez göreceğimiz bu yerde bizi nelerin beklediğini bilmiyorduk… Uçağa bindik ve sonsuz maviliğe uzandık… Uçağın Van’a inmesine yakın müthiş bir manzara karşıladı bizi. Bir yanda Süphan Dağı, altında koskoca Van Denizi… “Bu güzelliğe şahit olduğum için sana minnettarım Tanrım” dedim… Ve uçak piste indi…

Van’ın merkezindeki Ferit Melen Hava Alanı’ndan sonra 90 kilometre daha yolumuz vardı. Şaşkınlıkla etrafı izlerken radyodan bir şarkı çaldı, o an arabada bulunan herkesin koptuğu andı: “Senin o gözlerin var ya, her şeyi bitirdiğim” diye mırıldanırken birden karşımıza Van Denizi çıktı yine… Onun kıyısından Erciş’e doğru ilerlerken içimi garip bir hüzün kapladı, bir yanda mavi Van Denizi, bir yanda yeşil tarlalar… Hava çok sıcaktı… Yol üzerinde bir çeşme bulduk, yüzümüzü yıkadık… Yol sanki bitmek bilmiyordu… Bir yandan deli gibi fotoğraf çekiyorduk, bir yandan da gördüğümüz manzaranın tadını çıkarıyorduk… Yolda bize eşlik eden arkadaşımız Suat, “Daha manzara başlamadı” dediğinde, makineleri kapattık radyoda çalan şarkılara eşlik etmeye devam ettik…

ERCİŞ’TEN FOTOĞRAFLAR… Galeri için tıklayınız…

DELİÇAY’A DOĞRU…

Ve 90 kilometrenin sonunda otelimize geldik… Van Denizi’nin hemen kıyısında bulunan otelimizin manzarası da müthişti. Bir anda yaşadığımın farkına vardım… Otele yerleştikten sonra yorgunluk atmak için sıcak çaylarımızı yudumlarken, daha bizi nelerin beklediğini hayal bile edemiyorduk…

Derken, “Deliçay’a gidiyoruz” dendi… Fotoğraf makinelerimizi yanımıza aldık, birkaç parça eşyamızla birlikte Deliçay’a, uçan balıkları görmeye gittik. “Uçan balık” dediğime bakmayın! Bunlar İnci Kefali! Üstelik sadece Erciş’te bulunan Deliçay’daki balık bendinde görülebiliyor. Bir türü de çok uzakta Alaska’da! Balık bendinin kıyısında bizi Ercişliler karşıladı. O kadar çok sofraya konuk olduk ki… Anladığım bir şey daha oldu… Çayı sevmeyen biri olarak, nasıl bu kadar çay içebildiğimi gördüm! Muhabbet o kadar tatlıydı ki, çayı, zamanı unuttum kendimi Deliçay’ın suyunun akışına bıraktım. Erciş Belediyesi tarafından düzenlenen İnci Kefali Göçü Festivali’nde her şey çok renkliydi. Bütün halk gelmiş, herkes dost, herkes yaren olmuştu birbirine. En çok okul müdürlerinin anlattıkları etkiledi bizi… “Tabelada 74 bin nüfus görünüyor ama buranın nüfusu 200 bin. Üstelik 47 bin okuyan öğrencimiz var, hepsi de çok başarılı”

İNCİ KEFALİ GÖÇÜ

Derken sohbete Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Ziraat Fakültesi Su Ürünleri Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Sarı girdi… Bize İnci Kefali’nin öyküsünü kısaca anlattı. İlginç bir göç olayı… Prof. Dr. Sarı, dünyada sadece Van Gölü’nde yaşayan bu endemik türün, ilkbahar aylarında yumurtlamak için Van Gölü’nün tuzlu-sodalı sularından, etrafındaki tatlı akarsulara göç ettiğini söylüyor ve ekliyor: “Bu yoğun göç esnasında bazı insanlar bu durumu kapılarının önüne gelmiş bir fırsat olarak görüyorlar. Balık dereye yumurtlamak için gelmiş oluyor ancak bazı insanlar bu durumu avlanmak için kullanıyor” Akar suyun tersine giden balıklar havada uçar gibi bir görüntü sergiliyor…

Biz bir yandan İnci Kefalleri’ni izlerken bir yandan da elimizde çayımız halkla sohbet ediyoruz. Bir ailenin yanına geçiyoruz, ailenin en yeni üyesi o ailenin de gelini… “Eşimi çok sevdim… Uzun süre flört ettik. Dayanamadım ve ona kaçtım… Aslında İstanbulluydum, orada yaşıyordum. Ailemi bıraktım ve sevdiğimle Erciş’e geldim… Buraya tutkuyla bağlandım. Geri dönesim yok İstanbul’a” diyor… Duygulanıyoruz… Gelinin görümcesi duygulandığımı görünce, “İnşallah burada birini bulursun da, sen de burada kalırsın” diye sesleniyor… Gülüp, geçiyoruz…

İLGİNÇ TESADÜF

Fotoğraf çekerken cep telefonum çalıyor, arayan babam… “Kızım git aileni bul orada” diyor. “Nasıl yani?” diyorum. Babaannem anlatıyordu da karıştırıyordu sürekli… Meğer babaannemin babası da Van, Ercişliymiş… Bunu öğreniyorum, Ercişlilere kanım daha da bir kaynıyor… Bir ailenin yanına daha oturuyorum. Çay içiyoruz. Bu arada gitmek isteyenler ya da gidecekler varsa aklında bulundursun, burada çay kıtlama içiliyor. Bazen kesme şekerle bazen de kuru üzümle. Çay kaşığı bulmakta zorlanabilirsiniz! Biz de alıştık kıtlama usülü çay içmeye, İstanbul’a döndüğünüzde de bir süre böyle devam ediyor bu etki…

YÖRESEL YEMEKLER HARİKA

Festival alanında Ercişli hanımların yaptığı yöresel yemeklerin sergilendiği çadıra giriyoruz. Elimizde tabaklar, çeşit çeşit yemeklerden alıyoruz. Ayran Aşı ile açıyoruz öğünümüzü, ardından Keledoş, Helise, İçli Köfte, Sengeser, Kavurmalı Uşgun Ekşilisi, Tandırda İnci Kefali, Mıhla… Hepsi birbirinden lezzetli, hepsi birbirinden keyif aldırıyor insana. Yalnız burada tatmadan geçemeyeceğiniz iki şey var! Biri otlu peynir biri de meşhur Van kahvaltısı! O peynirin ağzınızda bıraktığı hoş tada alışırsanız asla bırakamayacaksınız. Erciş’in merkezinde Peynirciler Sitesi’nde bulabileceğiniz bu peynirden eve dönerken almanızı tavsiye ediyorum. Fiyatı çok uygun… Kilosu 6 TL. Van kahvaltısına gelince… İşte orada bir durun! O masada neler yok neler… Görüntüsü bile iştah açmaya yetiyor… Burnunuza gelen çörek ve sıcak ekmek kokusuyla önce bir kendinizden geçersiniz. Sonra sofraya sırasıyla, süzme yoğurt, kaymak, bal, tereyağı, otlu peynir, kavurmalı omlet, Süzme ayrandan yapılıp tereyağı ile servis edilen cacık, kavurmalı ya da sucuklu yumurta, kavut, un ve yumurtanın karışımıyla yapılan Murtuğa, Diyarbakır’a ait örgü peyniri ve büyük bardak çaylar… “Yemeyin de yanında yatın” derler ya, işte öyle bir şey…

SIRA YÜRÜYÜŞTE!

Kahvaltıyı yaptıktan sonra yürüyüş iyi olur, değil mi? Hemen Van Denizi’nin kıyısına gidiyoruz. Burada eskiden sahil yolu yokmuş anlatılanlara göre… Taa ki, Erciş Belediye Başkanlığı görevine Fatif Çiftçi gelene kadar. Babası da Erciş Belediye Başkanlığı yapan Çiftçi, “Babamın noksanlarını ben gidereceğim. Van Denizi’nin kıyısına halkın oturabileceği, rahatlıkla dolaşabileceği bir sahil yolu yapacağım” demiş. Bu vaade hiç kimse inanmamış. Ama Başkan sözünü tutmuş ve Erciş’e öyle bir sahil yolu yapmış ki, görmeniz gerek. Çardaklar, oyun parkları… Üstelik projeler bununla bitmeyecek. Burası bir tatil yöresine çevrilecek duyumlarımıza göre… Oteller yapılacak, vatandaşlar ailelerini alıp tatile buraya gidebilecek. Erciş Sahil Yolu’nda yediklerimizi eritirken Başkan Çiftçi’yi bir kez daha kutluyoruz böylesine güzel bir çalışma için… Ayrıca çalışmaları bu kadarla da bitmiyor Başkan’ın. Bir spor tesisi yapmışlar ki, içinde yok yok… Futbol, basketbol sahaları, tenis kortları var… Çocuklar ve gençler sporlarını yapıyorlar, eğitimlerini alıyorlar. Erciş Belediye Spor Tesisleri Müdürü Murat Şebap da Başkan Fatih Çiftçi ile bu bölgede resmen tarih yazıyor. Pek çok spor alanında yarışmalara katılan sporcular başarıdan başarıya koşuyor.
Başkan’ın yeni projelerinden biri de göle vapur getirmek. Böylece diğer ilçelere gitmek daha da kolaylaşacak…

EN ÇOK GÜNEŞ ALAN İLÇE

“Erciş nasıl bir yer?” dediğimizde anlatıyorlar… “Van Denizi’ni en iyi görebileceğiniz, Van Denizi’nin en iyi manzaralı ilçesi”, “Türkiye’nin en çok güneş ışığı alan ilçesi”, “Doğu’nun incisi Erciş”, “En romantik manzaraya sahip olan ilçe”, “İnsanları sıcak, yemekleri güzel, havası, suyu temiz, yeşil Erciş” Etkileniyoruz tüm bu söylenenlerden ve tarihini öğreniyoruz Erciş’in…

14. yüzyılda Karakoyunlular’a başkentlik yapan Erciş Urartular’dan Osmanlılar’a pek çok uygarlığın izlerini taşıyor. Erciş tarihte kervan yollarının kavşak noktasında bulunduğundan ünü dünyaya yayılan bir yer. Özellikle de Sökmenliler, İlhanlılar, Karakoyunlular, Osmanlılar dönemleri en parlak zamanlarmış. İlçede Selçuklulara, Karakoyunlular’a ait mezarlıklar da bunların kanıtı. İlçenin en önemli geçim kaynaklarından biri de Erciş Şeker Fabrikası… Derken Şeker Fabrikası’nın arazisinde yapılan Oğlak Kapma Yarışı’na katılıyoruz. Yarışmaya katılanlar da farklı… Onlar Afganistan’dan göçen Van’ın Ulupamir Köyü’ne yerleşen Kırgızlar… Cirit’in ata sporunu icra ediyorlar… Kendi ana yurtlarından kopmuşlar ama oraları hiç aramıyorlar çünkü özellikle de Erciş halkının samimiyeti sayesinde memleketlerinden çok daha rahatlar… Her sene Haziran ayında bir festivalleri oluyor… Bu festivalle Kırgızlar, kültürlerini ve kimliklerini yaşatmaya çalışıyorlar. Ayrıca etkinliklerde Kırgızlara özgü, “Kökbörü” adlı at yarışlarını tertip ediyorlar…

VAN GÖLÜ CANAVARI’NA DEĞİNMEDEN OLMAZ!

Hazır Erciş’e gelmişken, bir dönem ortalığı karıştıran Van Gölü canavarını da halka soruyoruz ve işin aslını öğreniyoruz. Aldığımız yanıta göre böyle bir şey tamamen uydurma… Hikayesi de şöyle: Bir gün bir köylü mandalarını (halk diliyle camış) otlatmaya Van Gölü kıyısına gidiyor. Mandalardan iki tanesi ortalıktan kayboluyor ve üç dört ay kadar kendilerinden haber alınamıyor. Mandalar kaybolduktan bir süre sonra bir sabah, bir üniversite öğrencisi göl kıyısında fotoğraf çekerken objektifine ilginç bir cisim takılıyor. Öğrenci bu cismin ne olduğuna anlam veremiyor ve fotoğraflarını çekiyor. Bu fotoğrafları gören herkes “Gölde canavar var” diye ortalığı karıştırıyor. Sonradan anlaşılıyor ki, köylünün mandaları gölde ölmüş, canavar denilen şey meğer mandaymış…

OTELLERİ HARİKA

Sabah uyandığınızda ve camdan baktığınızda Van Gölü’nü görmek ister misiniz? O zaman Otel Arsisa uygun tercih. Arsisa, Ermenice’de Erciş anlamına geliyor. Otelde Wireless, mini bar, televizyon, canlı müzik mevcut. Yemekleri de lezzetli… Telefon: 0 432 388 3485

Erciş’teki bir diğer otel de Turvan Hotel. Van Gölü ve dağlarından müteşekkil muhteşem manzarası doğal güzelliklerin içinde konforlu bir konaklama imkanı sunar. Bu tesis hoş hizmetlere ve olanaklara sahip huzurlu bir oteldir. Telefon: 0 432 351 1864

VE GERİ DÖNÜŞ YOLU…

Radyoda “Bu havada gidilmez, Güneşli günde gidilmez, Aslında hiç gidilmez” çalarken uğurluyordu Erciş tüm güneş ışıklarıyla… El sallıyordum Van Denizi’ne, gözümde hafif nemlilik, bir yandan uçak yolculuğunun heyecanı… Aslında hiç geri dönmek istemiyordum, hüzünlendim birden… Hani demiş ya şairin biri, “Yüreğini götüremedikten sonra bedenini uzaklara götürsen ne olur” diye, ben gerçekten yüreğimi de götürdüm oraya… Bırakırken kalbim ağrıdı, çalan şarkılara eşlik ederken ardıma baktığımda Yeşil Erciş’i de el sallarken gördüm… Söz verdim bir daha gideceğim…

HABER İLE İLGİLİ AYRINTILI BİLGİLERE VAN VALİLİĞİ WEB SİTESİNDEN ULAŞABİLİRSİNİZ.

VALİ ÇAKACAK’TAN OFFSHORE ALARMI…

Van Valisi Özdemir Çakacak, Van’ın tanıtımı açısından önemli bir organizasyon olan ‘Van Offshore Grand Prıx” yarışmasının en iyi şekilde tamamlanması için tüm kurumların seferber olmasını istedi.

19-20 Temmuz tarihleri arasında Van’da yapılacak olan Türkiye Offshore Şampiyonası’na sayılı günler kala hazırlıklar son aşamaya geldi. Konuya önem veren Van Valisi Özdemir Çakacak’ta, İl Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü’nde yapılan toplantıya başkanlık yaptı. İstanbul Offspor Kulübü Genel Menajeri Şakir Ünal’ın da katıldığı toplantıda Vali Yardımcıları Ömer Özcan, Mehmet Nuri Başaran, Van Belediye Başkan Yardımcısı Abdullah Çalım, Edremit İlçe Belediye Başkanı Vural Ayvaz, İl Gençlik ve Spor İl Müdürü Muzaffer Çintimar, ilgili kurum temsilcileri ve yarışmanın sponsor firmaları hazır bulundu. İl Gençlik ve Spor İl Müdürü Muzaffer Çintimar, toplantı öncesi Vali Çakacak’a organizasyondaki son durum hakkında kısa bir brifing verdi.

Mecliste halka bir söz verdiğini ve bu yıl 3 milyar dolar yatırım yapacaklarını söylediğinde muhalefetten sesler yükseldiğini belirten Bakan Çelik, “(Sayın Bakan ne ile yapacaksınız? Kaynak gösterin dediler.) Dedim ki kaynak Türkiye’dir. Bu iş maharet ister. TOKİ ile 1 katrilyonluk anlaşma yaptık. TOKİ 2008’de bize 1 katrilyonluk okul yapacak. Biz onlara 200 trilyon lira para ödeyeceğiz. Gençlerin ve çocukların cehaletten kurtarılması gerekir. Bu sosyal sorumluluk, aydın olmanın ve kendisini başka insanlardan da sorumlu sayan insan vicdanının gereğidir. Eğitime Yüzde 100 Destek Kampanyası kapsamında, bugüne kadar Türkiye çapında, 28 bin derslik yapıldı” diye konuştu.

2007 yılında ABD’deki Brown Üniversitesinin 7. e-devlet raporunu yayınladığını bildiren Bakan Çelik, “2007 yılının sonunda Türkiye e-devlet uygulamasında, Almanya’nın da önüne geçerek dünyada 8. sırada yer aldı. Bu işin öncülüğünü yapan bakanlık, Milli Eğitim Bakanlığı’dır. Milli Eğitim Bakanlığında, ortaöğretim kurumları sınavına müracaatlar, elektronik ortamda alınıyor. Milli Eğitim Bakanlığının sadece bu işten karı, 10 trilyon Türk lirasıdır. Lafla çağdaşlık olmaz. Bazıları çağdaşlığın lafını yapıyor. Biz vatandaşımıza çağdaşlığı yaşatıyoruz. Aradaki fark budur. Çağdaşlık icraat ister. Çağdaşlık, pratik ister, uygulama ister. İşin içine yüreğinizi koymayı gerektirir” şeklinde konuştu. Çelik, kendi döneminde Türkiye’deki bilişim sektörünün yüzde 400 büyüdüğünü söyledi.

Çelik, Milli Eğitim Bakanlığı yaptığı süre içinde, Türkiye genelinde okullara 600 bin adet bilgisayar gönderildiğini ve Van’a da gönderilen bilgisayar sayısının ise 5 bin adet olduğunu ifade etti. İş adamı Münci İnci ise törende yaptığı konuşmada, donanımlı bir liseyi gençlere emanet etmenin mutluluğunu yaşadığını ifade ederek, Van’da bir kız öğrenci yurdu yaptıracağını bildirdi.

Okulun açılışını Münci İnci ile yapan Bakan Çelik, daha sonra sınıfları gezerek öğrencilerle sohbet etti.

Törene katılan İstanbul Beyoğlu Belediye Başkanı Ahmet Misbah Demircan’ı öğrencilere tanıtan Çelik, Demircan’ın bu okuldaki 105 öğrenciyi tatile götüreceğini bildirdi.

Törende bir konuşma yapan Milli Eğitim Bakanı Hüseyin Çelik, geçtiğimiz günlerde Bayındırlık Bakanı ile birlikte Van’a yaptıkları ziyarette geniş kapsamlı ve ciddi bir toplantı yaptıklarını belirterek, Van Gölü’nün kirliliğinin giderilmesi ve önlenmesi için yapılması gerekenleri masaya yatırdıklarını söyledi. Bakan Çelik, “Bugün bunlarla birlikte Deniztemiz Derneği’nin Milli Eğitim Bakanlığımız ile başlattığı bu eğitim programının Van’a uzatılmasını çok anlamlı buluyorum. Biz Milli Eğitim Bakanlığı
olarak Deniz Ticaret Odası ile birlikte Türkiye’deki denizcilik eğitimini yüzde 200 arttırdık. Deniz Ticaret Odası bu konuda Milli Eğitim Bakanlığı’na büyük katkılar sağlıyor. Bu programı hep birlikte yürüteceğiz. Yaşar Kemal’in bir yazısında dediği gibi ‘Dünyanın en güzel mavisine sahip olan Van Denizi’ni yaşatmak’ için hep birlikte seferber olacağız ve bunu gerçekleştireceğiz” dedi.

TURMEPA Kurucusu ve Onursal Başkanı Rahmi Koç ise daha güzel bir zamanda Van’a gelerek deniz süpürgesinin nasıl işlediğini görmek istediğini söyledi. Koç, Van Gölü’ne sahip çıkılması için bütün Vanlılara çağrıda bulunarak, “Burası kapalı bir deniz, onun için Vanlılardan rica ediyoruz, burayı temiz tutsunlar. Bu konuda her zaman hassasiyetimiz devam edecektir. Bu işe gönül vereli 14 sene oldu. Kendimize 35 sene verdik, dolayısıyla 21 yılımız daha var ve çalışmalarımız sürüyor. Buradaki en önemli şey eğitim, eğitim, eğitimdir. Kirlettikten sonra temizlemek daha pahalıya mal oluyor, dolayısıyla kirletmemek lazım” şeklinde konuştu.
TURMEPA Yönetim Kurulu Başkanı Eşref Cerrahoğlu ise törende yaptığı konuşmada, Doğu Anadolu Bölgesi’nin denizi olarak adlandırılan Van Gölü’nün 10-15 yıl içerisinde yok olacağı uyarısında bulundu. Cerrahoğlu, 9 Mayıs 2008 tarihinde Van Gölü kıyılarına temizlemek üzere bir hareket başlattıklarını ve tüm Vanlıları bu harekete katılmaya ve devam ettirmeye çağırdıklarını söyledi. Cerrahoğlu, “Burası Avrupa’nın 5. büyük gölüdür. Doğu Anadolu Bölgesi’nin incisi olan Van Gölü bilinçsiz yapılaşma, atıklar ve koruma yapılmaması nedeniyle kaybolma tehlikesi ile karşı karşıyadır. Eğer acilen önlem alınmazsa 10-15 yıl sonra Van Gölü’nün özel balığı olan inci kefalinin soyu tükenecek, Van Gölü yüzülen bir su değil, kirlilik kaynağı olacaktır” ifadelerini kullandı.

Tören sonrasında bir açıklama yapan Denizcilik Müsteşarı İstanbul Bölge Müdürü Cemalettin Şevli ise kirliliği önlemek üzere eğitim seminerleri verileceğini söyledi. Şevli, “Temizliğe deniz süpürgesi ile başladık. Bu süpürge katı ve sıvı atıkları alıyor ve kıyı boyunca Van’ın her tarafına gidiyor. Bu cihaz Van Vakfı ya da belediyeye teslim edilecektir. Bundan sonra özellikle kirliliğin olmaması için halkı bilinçlendirmek amacıyla eğitim seminerleri verilecektir.
Olumsuz hava koşulları yüzünden erken bitirilen törenin ardından Milli Eğitim Bakanı Hüseyin Çelik ve Van Valisi Özdemir Çakacak katılımcılara çeşitli hediyeler verdi. Ayrıca törende Van Gölü kirliliği nedeniyle ilköğretim okulları arasında düzenlenen şiir, kompozisyon ve resim yarışmalarında dereceye giren öğrencilere ödülleri verildi.

Törene Deniz Ticaret Odası Genel Başkanı Erol Yücel, Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) Van milletvekilleri Gülşen Orhan, Kayhan Türkmenoğlu, AK Parti İstanbul Milletvekili Ömer Dinçer, Denizcilik Müsteşarı Nasan Naimoğlu, Van Belediye Başkanı Burhan Yenigün, Beyoğlu Belediye Başkanı Ahmet Misbah Demircan, TURMEPA yönetim kurulu üyeleri ile çok sayıda vatandaş katıldı.

Van Gölü denizden 1646 metre yükseklikte. 3 bin 713 kilometrekarelik alanı kaplayan deniz gibi bir “lav seti gölü”. Suyunda bulunan mineraller sayesinde kendini temizliyor. Bu nedenle göle çevredeki yerleşim bölgelerinden akan pislikler gölü kirletemiyor. Erek, Nemrut ve Süphan Dağı ile çevrelenen gölde gezmenin zevkine doyulmuyor.
Geçen hafta sonu Garanti Bankası’nın Anadolu Sohbetleri’nin 26’ncısını izlemek için Milliyet’ten Deniz Alphan, Meral Tamer ve Kadife Şahin ile Van’a gittik. Van Gölü’nde yetişen tek canlı olan inci kefalini yedik.
Van Gölü’nün mineralli sularında canlı yaşayamıyor. Gölün sadece bir bölümünde “tabiat harikası” bir kefal türü yetişiyor. İnci kefali denilen bol havyarlı bu balık türü, çok lezzetli, az kılçıklı bir tabiat harikası. Mart ve mayıs aylarında göle dökülen tatlı sulara girip havyarını bırakıyor. Tatlı suya girerken vücudunda değişiklik oluyor. Tatlı suda yaşayabilecek yapıya kavuşuyor. Yumurtladıktan sonra gölün mineralli suyuna dönerken, vücut yapısı tekrar değişiyor. Hiçbir canlının yaşayamadığı mineralli göl suyunda yaşıyor.
Garanti Bankası’nın Anadolu Sohbetleri toplantılarının programlarına yardımcı olan A&B İletişim’in başarılı yöneticisi Sibel Asna sayesinde inci kefalini tattık.
Van’ın yöresel yemekleri olan ayran aşı, keledos, tutmaç, helise her lokantada bulunmuyor.
Van Gölü’nde tekne gezisi yapmak ve de Akdamar Adası’na ulaşmak için gemiye Van-Tatvan karayolu üzerindeki Halime Hatun Kümbeti ve Selçuklu mezarlığının bulunduğu bölgede, göl kıyısındaki Grand Deniz Turizm tesislerinin iskelesinden bindik. Gemiye binmeden deniz kıyısındaki bahçede Van peyniri, Van yağı, Van balı yiyip çay içtik. Gölü gemi ile gezerken Grand Deniz Turizm’e ait lokantanın aşçıları ve servis elemanları geminin arka bölümünde bulunan kömür mangalları üzerinde hazırlanan yöresel yemekleri bize tattırdı.

2 bin 800 yıldır ayakta kalan kitabenin önünde güneşin batışını seyrettik
Ben daha önce Van’ı dört defa ziyaret etmiştim. Ama Van’ı bir bilen ile gezmek başka şeymiş.
Bu defa, arkeolog-yayıncı Nezih Başgelen sayesinde, Urartu medeniyetinin ne olduğunu anladık.
Van Kalesi’nde önce kaya mezarlarını gördük. Kaleden “güneşi batırdık”… Ama ne “lüks bir günbatımı”… Anlatmalıyım… A&B İletişim’in organizasyonu ile Van Kalesi’nin tepesine bir masa kurulmuş. Değişik yöresel peynirler, beyaz ve kırmızı Sarafin şarabı ikram ediliyor. Elde şarap kadehi, “krallar kralı Urartu Kralı Sardur”un (MÖ 840-830 yıllarında) bundan 2 bin 800 yıl önce yaptırdığı Madır Burcu’nun duvarındaki kitabenin önünde güneşin batışını seyretmenin ne demek olduğunu anlatacağım ama bunu görmeyene, yaşamayana anlatmak zor.
Bundan 2 bin 800 yıl önce kaleyi yaptıran kralın çivi yazısı ile taş duvara kazıttığı kitabe aynen duruyor. “(Ben) Lutipri’nin oğlu, krallar kralı, bütün krallardan haraç alan Sardur(um). Ben bu taş bloklarını Alniunu kentinden getirdim. Bu burcu ben yaptım.”
2 bin 226 metre yükseklikteki Kurubaş Geçidi’nden Gürpınar Ovası’na indik. Gürpınar Kaymakamı Mehmet Ali Özkan ile Belediye Başkanı Fuat Yaşar Atam’ı tanıdık.
Onlarla birlikte Hoşap Kalesi’ni gezdik. 1653 yılında Osmanlı egemenliği döneminde Mahmudi sülalesinden Sarı Süleyman Bey tarafından yapılan kalenin ne kadar etkileyici olduğunu yazı ile anlatmak mümkün değil.
Yol üzerindeki Çavuştepe ise, Kral Sarduri’nin yaptırdığı Urartu kalelerinden günümüze kalanların en iyi durumda olanı. Çavuştepe Kalesi’ndeki küplerde 2 bin 600 yıl önce hasat edilen buğdaylar duruyor. Bundan 2 bin 600 yıl önce yapılan “tuvalet taşı” (bildiğimiz ve alaturka diye adlandırdığımız tür tuvalet taşı) var. (Bizim turistlerimiz tuvalet taşının deliğini Coca-Cola kutusu ile tıkamışlar!)

Rivayete göre Vanlı erkekler, hanımları yorulmasın diye evde kahvaltı etmezmiş
Garanti Bankası Genel Müdür Yardımcısı Nafiz Karadere, Van Gölü kıyısındaki Merit Şahmaran Oteli’nin havuzu başında bize Van’ın yöresel yemeği keledoşu, perde pilavını ve sac tavayı tattırdı. Otel müdürü Yılmaz Akbulak bana keledoşun patates, tavuk, badem, ceviz, ekmek, buğday, nohut, fasulye, çökelek, süzme yoğurt, un, yöresel otlar, tereyağı, salça ve tuz ile hazırlandığını anlattı.
Van şehri içindeki Arkeoloji Müzesi’nin binası küçük ama çok zengin bir müze. Urartu medeniyetinin hazineleri insanı etkiliyor. Van’a giden tarihi yerleri dolaşan turist, “Van’dan ne alınır?” diye sorgu sual eyliyor.
Sorgu sual eyliyor da alacak şey bulamıyor. Yöresel olarak alınabilecek tek eşya Van kilimi. Yöresel altın ve gümüş eşya satan dükkân sayısı pek az.
Ben Deniz Alphan ile gittiğim Rus pazarındaki dükkanlarda eski gümüşlerin yığılı olduğu çanakları karıştırmaktan pek hoşlandım. Karıştırdım karıştırdım da alacak bir şey bulamadım. Van işi savatlı ve üzeri pullu eski gümüş tabaka arayışındaydım. “Hoca sen onu Van’da arama… O tabaklar İstanbul’a gitti. Kapalıçarşı’da satılıyor” dediler.
İstanbul uçağına binmek için havaalanına gitmeden sabahın erken saatinde Sütçü Fevzi’de kahvaltı yaptık.
Van’ın kahvaltısı ünlü. Anlatılanlar doğru ise Vanlı erkekler, hanımları erken uyanarak yorulmasın diyerek, evde kahvaltı etmezlermiş. Bu nedenle Van’da kahvaltı servisi yapan çok sayıda dükkan var. Havalar sıcak olduğundan kahvaltı sofraları sokağa çıkmış.
Van işi kahvaltıda neler var? Önce gerçek süt kaymağı var. Yanında Van balı. Van’ın otlu peyniri var. Kavut ve murtuğa var. Kavut, kavrulduktan sonra un haline getirilen buğdayın tereyağı ile pişirilmiş şekli. Murtuğa ise, yumurtanın sade yağ ve un ile tavada kavrulmuş şekli. Van tereyağı, sahanda sucuklu yumurta, taze domates, sıcak süt, çay… Bütün bunları sabah sabah yedikten sonra insan gün boyu nasıl iş yapar? Anlamak mümkün değil…
En iyisi bu yazılanlara bakmayın. İmkanınız varsa Van’a gidin. Hem Urartu medeniyetinin ne olduğunu görürsünüz hem de Van’ın yöresel yemeklerini ve kahvaltısını tadarsınız.

Van’da hayatın ritmi farklı

Urartuların eski başkenti Van’dayım. İçimden “Edremit Van’a bakar, içinden Şamran akar” türküsü geçiyor. Kalesini, gölünü, kahvaltı salonlarını turluyorum. Yürüyorum, yürüyorum; bitiremiyorum…

fturkmenoglu@milliyet.com.tr

Sadece gezdikçe öğreniyor insan. Edremit, Van’ın sayfiyesiymiş. Urartuların neredeyse 3 bin yıl önce yaptıkları su kanalının adı da Şamran’mış…
“Edremit Van’a bakar içinden Şamran akar, öyle bir yar sevdim ki her gören ona bakar” türküsünün ne anlama geldiğini anlamak için Van’a gitmek lazımmış.

4 bin yıl önce Semiramis tarafından kurulmuş
Rivayete göre şehir, günümüzden 4 bin yıl kadar önce, Asur Kraliçesi Semiramis tarafından kurulmuş. Urartulara başkent olmuş. önce Araplar, Bizanslılar ve Persler tarafından yönetilmiş. Daha sonra da Selçuklular ve Osmanlılar tarafından.
Rusların 1915 yılında eski şehri işgal etmesiyle Van’ın rengi değişmiş. İşgal iki yıl sürmüş. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasıyla da eski şehrin 4 kilometre doğusunda yeni bir Van kurulmuş.
Bugün şehir ve göl arasındaki yol, bir zamanların meşhur İpek Yolu. Artık neredeyse bir otoban…
Şehir büyümüş. Göç almış; büyümüş, ilerlemiş, gerilemiş…
Tatvan’dan gemiyle yaklaştığımda gördüğüm manzaraya şaşırdım kaldım. Yüzüncü Yıl Üniversitesi’nin şehre kattığı canlılığa inanamadım.

“Kaçak çay bulunur” tabelalı kahvaltı salonları
Beş Yol’da yürüdüm. Önümde bir adam, elinde telefon, ilerliyor. Biraz zaman sonra ister istemez konuşmalarına kulak kabarttım.
– Bak güzelim, hayal kur, onda bir şey yok. Sadece hayal kurarken yapacağın işleri de ihmal etme. Sen bir güzel derslerini çalış da, yine hayallerini kur!
Böylesine ağır ve yapıcı bir terapi cümlesiyle tersim döndü. Bu şehirde, yerel şiveli ve giysili bir adamdan beklemiyordum…
Günün geri kalanında ve ertesi gün hep aynı mutluluğu duydum. Oh be, hayal kurmak ne güzelmiş meğer! Akdamar Adası’nı, müzeyi, kaleyi, kedileri, gümüşçüleri “lay lay lom” dolaştım. “Boş ver be” deyip korkusuzca yedim, “yürünmez” dedikleri her yere yürüyerek gittim. Çavuştepe’nin arkeologlara taş çıkartan bekçisi Mehmet Kuşman’ı ağzım açık dinledim. Eski camileri, hayatımda ilk kez görüyormuşçasına bir coşkuyla gezdim.
Van’da hayatın ritmi farklı. “Kaçak çay bulunur” tabelaları ile süslü kahvaltı salonları ve kahveler, enfes ballar ve peynirlerle birlikte havada bir dinginlik var sanki. Bir bilgelik, bir her şeyi olduğu gibi kabullenirlik vardı havada.
Ya da bana öyle geldi…

Ne yapılır?

Müzeyi görmeyi ihmal etmeyin. Biraz vakit ayırıp gezmek çok akıllıca olur. Yolculuk MÖ 9000’de başlıyor. Başınız dönebilir…

Kaleyi mutlaka gezin. İlk surları MÖ 840’ta inşa edilmiş.

Van Gölü ülkemizin en büyük gölü. 3 bin 700 kilometrekarelik bir alana yayılmış. Bana çok romantik geldi.

Çavuştepe’de Urartuların sarayını görün.

1662’den kalma Kaya Çelebi Camii’ni ziyaret etmenizi öneririm.

Hüsrev Paşa Külliyesi 1567’de yapılmış. Onarılmış haline ağzım açık kaldı.

Muradiye Şelalesi ve Akdamar Adası’nı mutlaka ziyaret edin. Acıklı “Ah Tamara” hikayesini anlatmayacağım, malum yerim dar. Ama mutlaka orada öğrenin, geziye romantizm katması açısından önemli bir efekt.

Şehre 55 kilometre mesafedeki Hoşap ya da Güzelsu Kalesi 1600’lü yıllarda yapılmış. Uzaktan bir ejderhayı andırıyor. Kesinlikle gitmeye değer. Çok masalsı, çok “1001 Gece”!

Sütçü Feyzi Erol Kardeşler’de kahvaltı edip Balcı Behçet’ten de bal alabilirsiniz. Bir de otlu peynir olayı var; ihmale gelmez!

Göl kenarında inci kefali yemeden olmaz.

Gümüş işçiliği çok ilgi çekici. Özellikle Atasoy Gümüş’e bir göz atmakta fayda var

Dalgıçların, gölün derinliklerinde rastladığı mezar taşında Ermenice yazı var. Dipte yatan amforaya daha önce doğu ve güneydoğuda rastlanmamıştı.

Vurgun araştırması için Van Gölü’ne dalan ekip Ermenice bir mezar taşı görünce ortaya ‘Van Derya’ belgeseli çıktı: Nesli tükenen incikefali, peribacaları, amfora…

İSMAİL SAYMAZ (Arşivi)-RADİKAL GAZETESİ

Van Gölü’nde sualtı araştırmaları yapan bir grup dalgıç, gölün sığ sularında tanık oldukları tarihsel ve doğal mirası, belgesel haline getirdi. ‘Van Derya: Yükseklerden Derine Dalmak’ adlı belgeselde, soyu tükenmek üzere olan incikefalinin ilk görüntüleri ve ‘yeraltındaki peribacaları’ olarak bilinen ‘su dikitleri’ de var.

İstanbul Üniversitesi Sualtı Teknolojileri Bölümü Program Başkanı Yrd. Doç. Murat Egi’nin öncülüğünde bir araya gelen Boğaziçi Sualtı Araştırmaları Merkezi (BSAM) üyesi 25 genç, aslında gölün sırlarını değil, ‘Dalış Fizyolojisi ve Vurgun’u araştırıyordu.

İlk gün su altında bir mezar taşı görülünce araştırma yön değiştirdi. Çarpanak Adası’nın çevresini tarayan ekip, üzerinde Ermenice harflerin yer aldığı bir levha buldu. Ekip aynı levhayı adada da görmüştü. Mezar taşı, belki de bölgeden kaçan bir Ermeni’ye aitti. Belki de bir Ermeni, annesinin mezar taşıyla birlikte göçüyordu ki, taş denize düşmüştü…

Araştırmalar, açığa doğru kaydırıldı ve 25 metre derinlikte sürdürüldü.

Bilindiği kadarıyla suyun içerdiği ‘bazik’ oranı, ‘inci qkefali’ ve gözle görünmeyen mikroorganizmalar dışında başka bir canlının yaşamasına olanak tanımıyordu. İncikefali, Avrupa Hayvanları Koruma Birliği’nce nesli tükenmekte olan bir balık olarak ‘kırmızı listeye’ alınmıştı.
Egi’ye göre, doğal ortamında hiç görüntülenmeyen incikefali ile karşılaşmak, bir mucize sayılırdı. Egi, “Avlanma kurallarına dikkat edildiği için hem sayıları
artıyor hem de boyları uzuyor. Eskiden 13 santim olan boyları, 17 santimi bulmuş” dedi.

Sualtında 2 bin 915 dakika
Ekip, ‘vurgunu’ sınamak için daldığı derinliklerde 118 dalış yaparken, 2 bin 915 dakika sualtında kaldı. Göl derinliklerine inildikçe, tanık olunan mucizeler de artıyordu. İlk olarak bir ‘amfora’yla karşılaştılar. Ekipteki şaşkınlık, İstanbul’da da sürmüştü.

Amforayı inceleyen uzmanlar, “Bu bir ilk” demişti. Çünkü, eski çağlarda tahıl, şarap ve zeytinyağı taşınmasında kullanan küplere, daha önce Doğu ve Güneydoğu’da rastlanmamıştı. Akdeniz ve Orta Anadolu’da rastlanan amforaların, ticari ilişkiler sonucu bölgeye taşındığı tahmin ediliyordu. Ancak Urartulara ait olmadığı ortadaydı.

Canavar değil dinozor
‘Vurgun’ olasılığı giderek azalırken, bu kez de ‘su dikitleri’yle karşılaştılar. Egi, ‘mikrobiyalit’ adı verilen su dikitlerinin, ‘sualtındaki peribacaları’ olarak da bilindiğini anımsatıyor. Ender rastlanan sualtındaki peribacalarının, gölün kimi bölgelerinde 40 metreye kadar ulaştığını
belirten Doç. Egi, “Bu uzunluktaki dikitler, yalnız Van Gölü’nde bulunuyor. Biz iki-üç metre uzunluğundaki dikitleri görüntüleyebildik” dedi. Egi, su dikitlerinin çağlar boyunca oluştuğunu söyledi ve ekledi:

“Van Gölü, belki ‘canavar’ doğurmadı. Ama ‘dinozor’ gibi yaşlı olduğu açık. Artık görev, bilim adamlarının.”

İstanbul’a dönen ekip, tanık oldukları ihtişamı belgesel haline getirmek için kolları sıvadı. Bu, Van’ın derinliklerini işleyen ilk belgesel olacaktı.

‘Vurgun yemedik’
Projenin eğitmen dalıcısı ve yönetmeni Togay Şenalp, “Hiçbirimiz vurgun yemedik. Dikkatli davranıldığında, yenmeyeceğini de gösterdik. Ayrıca, Van Gölü’nün derinliklerini bilim adamlarına açtık” dedi. Ekibin attığı her kulaç, Van Gölü’nün bilinmeyen yüzünü aydınlığa kavuşturmuştu. Ve baştan sona, ‘el emeği göz nuru’ bir belgesele imza atmışlardı. Belgeselin müziklerini de Şenalp hazırladı.

Evliya Çelebi, bundan asırlar önce Van Gölü’ne ‘Van Derya’ demişti. ‘Göl’ demek, hem Çelebi’ye hem de kendilerine haksızlık olacaktı.

Bu, ‘Van Derya’da ‘Yükseklerden Derine Dalmak’tı. Ve ışıklar söndü…